همیشه با خودم فکر می­کردم که برای یه مبارز، تلخ­ترین اتفاقی که می­تونه رخ بده چیه؟ بازداشت و زندان؟ تهدید و شکنجه؟ یا مرگ؟

نه، خیلی مسخرن، خیلی بیشتر از اونی که یک مبارز لیاقتش رو داره. کدوم مبارز روز اول که می­خواد پا توی راه مبارزه بذاره حساب این جور مشکلات رو نمی­کنه؟ نه، اینا رو باید فراموش کرد.

اما شکست چی؟ لحظه­ای که باید پذیرفت پیروزی از دست­رس خارجه و اگر نه به فراموشی، که حداقل باید به آینده سپرده بشه.

توضیح نمی­خواد، تلخه؛ خیلی تلخ.

برای یه مبارز بزرگترین عامل محرک، امید به پیروزیه؛ چیزی که باعث می­شه هر سختی رو تحمل کنه، هر رنجی رو به جون بخره، دل به دریا بزنه و زندگیش رو به بازی بگیره. اگه امید به پیروزی نباشه اصلا مبارزی هم نیست. اصلا مبارزه­ای در کار نیست که مبارزی بخواد وجود داشته باشه.

مدت­ها فکر می­کردم که شکست، بدترین اتفاقیه که برای یک مبارز می­تونه بیفته. اتفاقی که براش به مراتب تلخ­تر از مرگ و نابودی تموم می­شه، اما این پایان کار نبود.

تجربه به انسان چیزهایی رو یاد می­ده که شاید هیچ وقت به ذهن خطور نمی­کنه، در واقعیت به مواردی بر می­خوریم که قبلا هیچ وقت حتی بهش فکر هم نکرده بودیم.

و تجربه به من چیزی رو نشون داد که هیچ وقت، حتی به عنوان یه گزینه هم به ذهنم نمی­رسید.

می­گفت: «دست­هایش را بریدند و او همچنان به آن­ها مشت می­زد».

می­گم: «دست­های بریده، حتی اگه قدرت مشت زدن هم نداشته باشن، این خوبی رو دارن که برای مشت نزدنت دلیل قانع کننده­ای داری؛ کسی از تو انتظار نداره که با دست­های نداشتت مشت بزنی؛ از اون مهم­تر هم خودتی، هر چند ممکنه افسوس دست­های نداشته رو بخوری، اما حداقل می­تونی با خودت فریاد بزنی: اگه دستام رو بهم برگردونن حساب همشون رو می­رسم!

اما اگه دستات رو ببندن چی؟ اگه دستی داشته باشی که نتونی باهاش مشت بزنی چی؟ و باز هم بدتر، اگه کسی چشم­انتظار مشتی باشه که قراره از گره خوردن دست­های بسته تو درست بشه و تو نتونی بهش بگی که این دست­های بسته مثل مترسک مزرعه­ بی­خطر و بی­ثمرن چی؟».

آره، مترسک شدن برای یه مبارز تلخ­تر از هر چیز دیگه­ایه، سخت­تر از مرگ و تلخ­تر از شکست؛ یه مبارز بجز یه مبارز چیز دیگه­ای نیست، پس اگه نتونه مبارزه کنه دیگه هیچی نیست، و هیچی نبودن حتی تلخ­تر از نبودنه؛

هیچ چیز تلخ­تر از این نیست که هنوز مبارزه ادامه داشته باشه، که هنوز رفقات، هم­رزمات، مشغول مبارزه باشن و تو دیگه نتونی ادامه بدی؛ مثل یه مترسک پوشالی که حتی کلاغ­ها هم ترسی ازش ندارن و به سیاهی صورتش نوک می­زنن، مثل آشغالی که فقط منتظره از گوشه خیابون جمعش کنن تا بیش­تر از این حال بقیه رو بهم نزنه...

اما هنوز تموم نشده، آره، تلخ­تر از این هم هست؛ تلخ­ترش فریاد «تو هم با من نبودیه» که از وسط میدون مبارزه به گوشت می­رسه و انگار که تموم دنیا طوفانی شدن تا به بزرگترین شیپور عالم بدمن و کوس رسواییت رو همه جا بزنن و حتی نعمت کر شدن رو هم ازت دریغ کنن؛ هر نگاه رفقایی که یک زمان با هم و دوش به دوش هم بودین برات کافیه که سنگینی تمامی حقارت­ها و پستی­های عالم رو بدوش بکشی، اما اونا به همین هم رضایت نمی­دن؛ مرثیه­ای از روزهای خوش نبرد می­خونن، از روزهای هم­دوشی، و سرانجام پستی که دچارت شده، تا اگه افتخار یک بار مردن رو پیدا نکردی، خفت هر روز هزار بار مردن رو به دست بیاری؛

و باز هم بدتر، وقتی به خودت میای می­بینی که هیچ کس و هیچ چیز در کنارت نیست، تو یک عمر مبارز بودی و بجز مبارزه کار دیگه­ای بلد نیستی، حالا که دیگه نمی­تونی ادامه بدی نه کاری بلدی انجام بدی و نه با کسی می­تونی درد دل کنی؛ دوستای تو همون مبارزینی هستن که امروز نگاه کردن به چشماشون برات بزرگترین شکنجست، و غیر از اونا یا کفتارایی باقی می­مونن که اگه نتونستن توی میدون مبارزه شکستت بدن، خیلی خوب می­دونن که بیرون میدون عمر زیادی نداری، پس منتظر نشستن تا بوی گند تعفنت اشتهاشون رو اون­قدر باز کنه که بتونن یکجا ببلعنت؛ و یا اونایی که نه از مبارزه چیزی می­دونن و نه می­تونن زبون یه مبارز و بفهمن. پس حرفات و باید گلوله کنی، گلوله­ای که هر روز بزرگ­تر می­شه و امیدواری یه روز توی گلوت بترکه، یا اینکه از دریچه چشمات فواره بزنه.

آره هم سلولی،

تلخ­ترین اتفاق برای یه مبارز...

نه...

گفتنی نیست...

نه گفتنیه و نه شنیدنی...

باید لمسش کرد و من امیدوارم، با تمام وجود امیدوارم، که هیچ وقت لمسش نکنی...

«من قطاری دیدم

که سیاست می‌برد

و چه خالی می‌رفت...».

                               سهراب

بلی جناب سپهری

شما ترجیح دادید که محتویات قطار سیاست را نبینید و سعی کنید تا دیگران نیز چون شما آن را پوچ و بیهوده بیابند و درست به همین دلیل، در حالی که احمد شاملو زندان به زندان می‌گشت و مجبور بود در دفتر اشعارش در کنار هر تاریخ نام یک زندان را نیز ذکر کند، شما مشغول حراج تابلوهای مزخرف نقاشیتان به خاندان سلطنتی بودید تا با پول‌هایش «خرده نانی» بخرید و «روزگارتان بد نباشد».

آنگاه که نیما فریاد می‌زد:

«غم این خفته چند

خواب در چشم ترم می‌شکند...»

شما در حال خواندن لالایی به گوش همان خفته چند بودید و آن‌گاه که نیما بانگ برداشت که:

«آی آدم‌ها که بر ساحل نشسته شاد و خندانید

یک نفر در آب دارد می‌سپارد جان...»

شما مشغول «گرفتن وضو با تپش پنجره‌ها» بودید تا بر روی «جانمازی از نور» سجده کنید.

آنگاه که اخوان ثالث فریاد می‌زد:

«هوا بس ناجوانمردانه سرد است...»

شما به دنبال «خانه دوست» می‌گشتید و محو تماشای «گوسفندی که بادبادک می‌فروخت» شده بودید.

بلی جناب سهراب. ما گرفتار زندانی بودیم که درش «دوچندان نقب و در هر نقب چندین حفره در هر حفره چندین مرد در زنجیر» داشت و شما «هشت بهشت» را خلق کردید.

هنر شما قابل احترام است آقای سپهری، اما این تنها هنرتان است که قابل احترام است و نه خودتان. شما هرگز یک اسطوره و قهرمان نبوده و نخواهید بود آنچنان که نیما بود و هست، شاملو بود و هست و اخوان و بسیاری دیگر بوده و هستند.

---------------------------------------

پی نوشت:

دلم از دست یکی دیگه خون بود سر این مرحوم خالی کردم

«در اینجا چهار زندان است

به هر زندان دو چندان نقب

در هر نقب چندین حفره

در هر هحفره چندین مرد در زنجیر»

و از امروز (به مانند دیروز و هر روز) من نیز یکی از این زندانیان.

زندانی در بند هوای آنان که دوستشان دارم و زندانی در قفس اندوه آنان که خود می خندند.

زندانی در زندانی که دیوارهایش را نه از سنگ و آهن که از تعهد ساخته اند و پنجره اش نه به باغ و آبادی که به امید باز می شود.

و زندانبانان این زندان، همانان که برایشان و به امیدشان پا بدین ماتمکده خاموش نهادم و هر لحظه با یادشان نفس می کشم و به عشق آنان رنج بودن و زیستن را بر خود هموار می کنم.

زندانبانان این زندان مردم اند...

مردم، تنها وارثان بر حق خدایان

چشم انتظار آتش پرومته که من برایشان از کوهستان قفقاز به ارمغان آورم، که ما برایشان به ارمغان آوریم

و سوگند به آفتاب که به ارمغان خواهیم آورد، هرچند در این راه ناگذیر از نبرد با خدایان فردوس نشین گردیم.

پس بیایید تا یک صدا فریاد بزنیم: